Makrama — techniki węzłowania i dobór materiałów

Czym jest makrama i skąd pochodzi

Makrama to technika wyrobu tekstyliów polegająca na ręcznym wiązaniu węzłów z nitek lub sznurków bez użycia drutów ani szydełka. Słowo pochodzi z języka arabskiego (migramah) lub tureckiego (makrama) i oznacza frędzle albo zasłonę. W Europie technika ta zyskała popularność w XVII wieku za sprawą arabskich tkaczy, a kolejne odrodzenie przeżywała w latach 70. XX w. — dzisiaj widoczne jest trzecie, napędzane mediami społecznościowymi.

W Polsce makrama kojarzy się przede wszystkim z dekoracjami ściennymi i wieszakami na doniczki, ale zakres zastosowań jest znacznie szerszy: worki, podkładki, lampiony, a nawet elementy ubrań.

Podstawowe węzły makramy

Każdy projekt opiera się na kilku węzłach fundamentalnych. Ich znajomość pozwala odczytać niemal każdy wzór dostępny w polskich grupach rękodzielniczych.

Węzeł połówkowy i płaski

Węzeł połówkowy (ang. half hitch) to najprostszy element strukturalny makramy. Wykonuje się go, przeprowadzając jeden sznurek wokół drugiego i przeciągając koniec przez pętlę. Powtórzenie tego ruchu po tej samej stronie tworzy spiralę, a naprzemienne — węzeł płaski (ang. square knot), będący podstawą większości paneli ściennych.

Węzeł zbierający (Lark's Head)

Służy do mocowania sznurków do drążka, gałęzi lub metalowego pierścienia. Składa się ze złożenia sznurka w połowie i owinięcia go wokół podłoża tak, aby dwa końce przeszły przez pętlę. To pierwszy krok przy większości projektów makramy.

Węzeł spiralny

Powstaje przez wielokrotne powtarzanie węzła połówkowego po tej samej stronie, co generuje charakterystyczny skręt wzdłuż całej kolumny. Jest efektowny i stosunkowo szybki w wykonaniu — dobre ćwiczenie dla osób dopiero zaczynających.

Rodzaje sznurka stosowane w makramie

Wybór sznurka decyduje o wyglądzie i trwałości gotowej pracy. Na polskim rynku dostępnych jest kilka głównych rodzajów:

• Sznurek bawełniany skręcany (3-ply): Najczęściej spotykany. Dobrze widoczne włókna tworzą efektowne frędzle po rozpleceniu końcówek. Dostępny w grubościach od 3 do 10 mm.
• Sznurek bawełniany pleciony (braided): Gładszy, bardziej jednolity. Frędzle po rozpleceniu nie są tak puszyste, ale węzły są wyraźniejsze i schludniejsze.
• Lina jutowa: Tańsza i charakterystyczna w dotyku — ma naturalną szorstkość. Dobrze sprawdza się w projektach ogrodowych i rustycznych, mniej w biżuterii czy delikatnych dekoracjach.
• Sznurek papierowy: Lekki i mniej wytrzymały, ale interesujący pod względem faktury. Stosowany głównie w małych projektach dekoracyjnych.
• Lina nylonowa lub polipropylenowa: Odporna na wilgoć, przydatna w dekoracjach zewnętrznych, ale trudniejsza do węzłowania ze względu na śliskość.

W Polsce sznurek bawełniany do makramy znajdziemy w sklepach internetowych (m.in. Allegro, polskie sklepy rękodzielnicze), a także stacjonarnie w większych miastach — w warszawskich sklepach przy ul. Świętokrzyskiej i krakowskich przy ul. Długiej.

Drążek i inne akcesoria

Drążek — drewniany, bambusowy, metalowy lub gałąź — to punkt zawieszenia projektu. Jego długość powinna być szersza o co najmniej kilka centymetrów od planowanej szerokości pracy. W Polsce popularne są drążki z brzozy i dębu, dostępne na targach rękodzielniczych i w sklepach z drewnem dekoracyjnym.

Oprócz drążka warto mieć pod ręką: taśmę mierniczą, nożyczki (najlepiej ostre krawieckie), grzebień do rozczesywania frędzli, a przy projektach z pierścieniami metalowymi — cęgi do zamykania końców.

Typowe projekty i ich stopień trudności

Poniżej orientacyjny podział projektów według czasu i doświadczenia:

• Poziom 1 (2–4 h): Wieszak na doniczkę z jednym węzłem spiralnym, prosta zakładka do książki, mała gwiazda z węzłów płaskich.
• Poziom 2 (6–12 h): Panel ścienny 40×60 cm, wieszak na doniczkę ze wzorem diamentowym, podkładka pod talerz.
• Poziom 3 (12–30 h): Duże dekoracje ścienne z mieszanymi węzłami, huśtawka-fotel, woreczek z zamknięciem.

Gdzie uczyć się makramy w Polsce

Kursy stacjonarne odbywają się przede wszystkim w większych miastach: Warszawa, Kraków, Wrocław, Poznań i Trójmiasto. Tematyczne warsztaty organizują centra rękodzieła, domy kultury oraz freelancerskie nauczycielki rękodzieła ogłaszające się na platformach eventowych. Wiele polskich twórczyń prowadzi również nagrania na platformach wideo, gdzie krok po kroku omawia konkretne węzły i projekty — użyteczne uzupełnienie kursów stacjonarnych.

Dodatkowe zasoby i dokumentację standardów techniki makramy w kontekście historycznym można znaleźć na stronach polskich muzeów etnograficznych, m.in. Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Przechowywanie i pielęgnacja gotowych prac

Gotowe makramy bawełniane można prać ręcznie w letniej wodzie z łagodnym detergentem. Nie należy ich moczyć zbyt długo ani wyżymać — wystarczy delikatnie wycisnąć wodę i wysuszyć w pozycji poziomej lub zawiesić do schnięcia. Frędzle po wysuszeniu można rozczesać grzebieniem, aby odzyskały puszystość.

Prace z juty są trudniejsze do prania — najlepiej czyścić je szczotką na sucho lub wilgotną szmatką. Sznurek nylonowy jest odporny na wodę i można go myć bezpośrednio pod kranem.